Vroeger was ik al regelmatig bezig met het drogen van mooie bloemen of bijzondere bladeren welke ik vond. Vervolgens plakte ik deze in een schriftje en schreef dan de naam van de plant en belangrijke eigenschappen erbij. Sinds ik op deze mooie plek woon heb ik die oude hobby weer opgepakt. Waar ik het over heb? Een herbarium maken natuurlijk!
Ik deed het al vaker — met veldbloemen, met kruiden uit bermen, met bladeren die ik meenam van wandelingen waarvan ik dacht: die wil ik onthouden. Maar dit jaar wilde ik iets anders maken. Geen verzameling van mooie planten alleen, maar een herbarium dat helemaal eetbaar is. Een archief van wat mijn tuin mij voedt, letterlijk.
Dus begon ik planten te drogen tussen oude boeken, schreef ik kleine notities hierbij en keek ik opnieuw naar planten die vaak als “onkruid” worden gezien. Terwijl ik ze na het drogen in mijn herbarium plakte, besefte ik hoe veel eetbaars eigenlijk in mijn tuin groeit.
Want een eetbaar herbarium gaat niet alleen over planten herkennen.
Het gaat over seizoenen bewaren. Over leren kijken. En te begrijpen wat de bodem middels deze planten probeert te vertellen.
En misschien nog wel het meest: over opnieuw waarderen wat er vanzelf wil groeien.
Brandnetel — de plant die altijd terugkomt
Over deze plant heb ik het natuurlijk al vaker gehad, en mee gekookt. Brandnetel is zo’n plant die bijna iedereen probeert weg te halen, terwijl het misschien wel een van de meest waardevolle planten van de tuin is.
Je vindt haar op stikstofrijke grond: langs composthopen, schuttingen, vergeten hoekjes en plekken waar de bodem vol leven zit. Zie je veel brandnetel? Dan vertelt de grond je meestal dat er veel voeding aanwezig is.
In het voorjaar pluk ik vooral de jonge toppen. Met handschoenen, dat wel. Daarna verdwijnen ze meestal in soep, thee of hartige baksels. De smaak zit ergens tussen spinazie en groene thee in — aards, fris en verrassend zacht.
Medicinaal wordt brandnetel al eeuwen gebruikt vanwege haar mineralen. Ze bevat veel ijzer, calcium en silicium en staat bekend als ondersteunend kruid voor huid, haar en gewrichten. Een plant die voedt én versterkt.
In mijn herbarium mocht ze natuurlijk niet ontbreken.
Niet alleen omdat ze eetbaar is, maar ook omdat ze symbool staat voor overvloed.
Paardenbloemblad — bitter, krachtig en onderschat
Nog een oude bekende is natuurlijk de paardenbloem. Paardenbloemen verschijnen overal waar de bodem compact of verstoord is. Hun lange penwortels breken harde grond open en halen voedingsstoffen omhoog uit diepere lagen. Eigenlijk zijn het natuurlijke bodemwerkers.
De jonge bladeren zijn eetbaar en heerlijk bitter. En juist die bitterheid maakt ze zo interessant. Bitterstoffen ondersteunen namelijk de spijsvertering en werden vroeger veel vaker gegeten dan nu.
Ik gebruik jonge paardenbloembladeren vaak zoals rucola: door salades, op een boterham met zachte kaas of verwerkt in warme gerechten waar het bittere iets zachter wordt.
Medicinaal staat paardenbloem bekend als ondersteunend voor lever en spijsvertering. De plant werkt zuiverend en zit vol vitamines en mineralen.
Wat ik mooi vind aan paardenbloemblad in een herbarium, is hoe herkenbaar het blad blijft tijdens het drogen. Zelfs maanden later zie je nog precies die grillige kartels waarmee je haar direct herkent.
Kleefkruid — het plantje dat blijft hangen
Kleefkruid is misschien wel de meest eigenzinnige plant uit mijn eetbare herbarium.
Iedereen kent het gevoel van een mouw vol stukjes plant na een wandeling door hoog gras. Voor je het weet hangt het overal aan vast: schoenen, broek of je hond. Alsof de plant per se met je mee naar huis wil.
En eerlijk gezegd vind ik dat ergens prachtig.
Kleefkruid groeit vaak op vochtige, voedselrijke grond en verschijnt graag op plekken waar veel stikstof aanwezig is. Je vindt het langs heggen, in borders, tussen vaste planten en op halfschaduwrijke plekken waar de bodem niet te droog wordt.
De plant vertelt veel over de toestand van de tuin. Zie je veel kleefkruid? Dan is de bodem vaak rijk en humusrijk, soms zelfs iets té rijk. Het is een echte volger van vruchtbare grond.
Jonge toppen van kleefkruid zijn eetbaar en verrassend zacht van smaak wanneer je ze jong oogst. Later in het seizoen worden de steeltjes taaier en de haakjes harder. In het vroege voorjaar kun je ze echter prima verwerken in pesto, soep, hartige taarten of door een groen gevulde paprika of courgette. Let wel dat je kleefkruid niet rauw eet, want het kan ook in je keel blijven kleven.
Medicinaal heeft kleefkruid een lange geschiedenis als lymfekruid. Traditioneel wordt het gebruikt ter ondersteuning van het lymfestelsel en de vochtafvoer. Vaak wordt er thee van getrokken of een verse tinctuur gemaakt.
Wat ik vooral mooi vind aan kleefkruid, is dat het zo’n plant is waar je eerst last van denkt te hebben. Tot je beter kijkt.
Dan zie je een plant die de bodem beschermt. Een vroege voedselbron voor insecten. En een eetbare wilde plant die gewoon tussen de tuinplanten door groeit. Niet te vergeten voor kinderen erg leuk speelgoed. Je kunt bijvoorbeeld proberen zonder dat de ander het merkt een stuk kleefkruid op zijn/haar rug plakken.
Dit mooie maar lastig mee te werken plantje kon niet in mijn herbarium ontbreken toen ik hem in mijn tuin tegen kwam. Het is even een kleine uitdaging om het te drogen te leggen zodat je de plant nog herkent. In plaats van een aan elkaar geplakte prop plant. Maar de structuur blijft bijzonder tijdens het drogen, en laat precies zien waar wildplukken over gaat:
niet alleen meenemen wat mooi is, maar leren waarderen wat overal vanzelf verschijnt.
Zuurdesem wildpluk galette met kleefkruid, brandnetel, paardenbloemblad en geitenkaas.
Basis zuurdesem taartdeeg
Basis zuurdesem taartdeeg
1
taart9
minutesIngrediënten
280 gr tarwebloem
225 gr koude roomboter in kleine blokjes
250 gr zuurdesemstarter
2 tl (8 gram) suiker
1 tl (5 gram) zout
Bereiding
- Meng in een grote kom de bloem, zout en suiker.
- Werk met twee messen zo snel mogelijk de koude boter door de bloem heen. Dit kun je eventueel ook doen in een keukenmachine middels pulseren.
- Voeg de starter toe en kneed het deeg zodat het net samen komt, vorm tot een bal en draag het in huishoudfolie. Laat de deegbal minimaal 2 uur en maximaal 3 dagen rusten in de koelkast.
Basis taartdeeg
Basis taartdeeg
1
taart10
minutesIngrediënten
300 gr tarwebloem, plus wat extra voor bestuiven werkblad
150 gr koude boter, in blokjes
1 ei
paar lepels ijskoud water, gemengd met 1 el lichte azijn
snuf zeezout
bij zoete vulling 60 gr suiker of honing
Bereiding
- Meng in een kom het zeezout met de bloem, en wanneer je een zoete vulling gebruikt ook het suiker. Wanneer je voor suiker honing gebruikt, deze pas samen met het water bij stap 3 toevoegen.
- Wrijf met koude handen of twee messen de boter erdoorheen, tot het eruit ziet als grof zand. Dit kan ook in een keukenmachine met pulsestand.
- Scheid het ei en voeg de eierdooier toe, en zoveel water met azijn tot het deeg net samenhangt. Dat is vaak niet veel dus wees zuinig. Ik zet vaak het water kort voor gebruik even in een kommetje in de diepvries zodat het echt flink koud is.
- Het deeg hoeft er niet mooi glad uit te zien, gewoon grof gemengd met wat spikkels boter erdoorheen. Kneed vooral niet te lang!
- Pak het deeg in in huishoudfolie en laat het minimaal 1 uur rusten in de koelkast.
Wildpluk galette met aardappel, geitenkaas en honing
Wildpluk galette met aardappel, geitenkaas en honing
4
personen30
minutes35
minutesIngrediënten
Basis (zuurdesem) taartdeeg
1 flinke hand brandnetel blad
1 flinke hand paardenbloem blad
1 a 2 handen kleefkruid
75 gr zachte geitenkaas
75 gr harde geitenkaas
50 gr crème fraîche
2 tenen knoflook, geperst
1 grotere of 2 kleine vastkokende biologische aardappelen met schil (liefst uit eigen tuin), flinterdun geschaafd op een mandoline of met een mes.
1 ei, losgeklopt
2 el honing
1 el olijfolie, plus nog iets extra
Bereiding
- Verwarm je oven voor op 200 graden.
- Maak het deeg via het basisrecept, en laat het ongeveer 30 minuten op kamertemperatuur komen zodat het beter uit te rollen is.
- Rol het deeg uit tot een grote lap van ongeveer een halve cm dik, blijf tijdens het uitrollen het deeg draaien zodat deze enigszins rond word.
- Til het deeg, voordat je het vult, op een vel bakpapier dat scheelt een hoop geknoei later.
- Maak nu de vulling. Was alle kruiden goed. Zoek uit het kleefkruid 2 a 3 mooie topjes en leg deze even aan de kant. Snij de rest van het kleefkruid in grove stuken. Verhit in een koekenpan de eetlepel olijfolie op middelhoog vuur. Wok de kruiden kort totdat deze geslonken zijn.
- Meng in een kom of het bekertje van een staafmixer de zachte geitenkaas, crème fraîche, knoflook en eventueel een beetje water als het nodig is, en mix dit met een staafmixer tot een glad mengsel. Breng het daarna op smaak met peper en zout.
- Smeer het geitenkaasmengsel uit over het deeg maar laat ongeveer 5cm vrij aan de randen. Verdeel de gebakken brandnetel, paardenbloem en kleefkruid eroverheen. En bedek deze met een dun laagje aardappelschijfjes. Leg de topjes kleefkruid er leuk bovenop en besprenkel met wat olijf olie en peper en zout.
- Vouw de randen van het deeg over de vulling. Het mag er lekker landelijk uitzien. En bestrijk deze met het losgeklopte ei.
- Rasp met een fijne rasp de harde geitenkaas over de galette.
- Bak de galette 30 tot 35 minuten, totdat het deeg goudbruin is en de aardappeltjes er gaar uitzien. Nadat je de warme galette uit de oven haalt, besprenkel je deze direct met de honing.
Zelf op pad de natuur in
Ik ben benieuwd: welke eetbare of medicinale planten plukken jij zelf het liefst? Heb je een favoriet kruid, bloem of wildplant waar mooie herinneringen aan verbonden zijn? Deel het vooral hieronder, ik lees graag mee!
Eén reactie