Samhain: het Keltische feest van de voorouders en pompoenen

Direct naar recept

De dagen worden korter, de avonden langer en de natuur trekt zich langzaam terug. In de tuin vallen de laatste bladeren van de bomen en de oogst is grotendeels binnen. Het is een periode waarin ik zelf ook wat meer behoefte krijg aan rust. Minder naar buiten, meer naar binnen. Even stilstaan bij het afgelopen jaar en wat we mogen loslaten.

Rond 31 oktober en 1 november valt Samhain, een eeuwenoud Keltisch feest dat de overgang van de zomer naar de winter markeert. Het is een feest van de oogst, de voorouders en de verbinding tussen leven en dood. Maar Samhain is ook de oorsprong van een feest dat we tegenwoordig allemaal kennen en waar we direct pompoenen aan koppelen: Halloween.

De acht Keltische seizoenen

Waar wij het jaar verdelen in vier seizoenen, kenden de oude Kelten acht belangrijke momenten in het jaar. Vier grote seizoensfeesten en vier momenten waarop de zon een bijzondere positie inneemt.

De vier grote feesten waren:

  • Samhain (31 oktober/1 november): het begin van de winter en het einde van de oogst.

  • Imbolc (1 februari): het eerste teken van nieuw leven en het ontwaken van de natuur.

  • Beltane (1 mei): het begin van de zomer, vruchtbaarheid en groei.

  • Lughnasadh (1 augustus): het begin van de oogst.

Daarnaast waren er de lente- en herfstequinox en de zomer- en winterzonnewende.

Samen vormden deze acht momenten een jaarritme dat nauw verbonden was met de natuur, de landbouw en het dagelijks leven.

Samhain markeerde het begin van de donkere helft van het jaar. De oogst was binnen, het vee werd voorbereid op de winter en het buitenleven maakte langzaam plaats voor het leven binnenshuis.

Samhain: de nacht van de voorouders

Samhain was meer dan alleen een overgang tussen seizoenen. Volgens de Keltische traditie was dit een bijzondere tijd waarin de grens tussen de wereld van de levenden en die van de overledenen dunner werd. De poorten naar de andere wereld zouden wijd openstaan.

Een vergelijkbaar geloof vinden we terug bij Beltane, wanneer juist de overgang naar het lichte deel van het jaar werd gevierd.

Tijdens Samhain werden de voorouders en dierbare overledenen herdacht. Er werden uitgebreide maaltijden bereid en de tafels werden gedekt voor zowel de levenden als degenen die er niet meer waren. Soms werd er zelfs een extra plaats vrijgehouden of voedsel apart gezet voor de overledenen.

Ook werden grote vuren aangestoken. Deze boden licht en warmte in de donkere tijd en hadden een beschermende betekenis.

Ik vind het een mooie gedachte: samenkomen rond een rijkgevulde tafel, verhalen delen en stilstaan bij de mensen die ons zijn voorgegaan. Niet vanuit angst voor de dood, maar vanuit respect en verbondenheid.

Van Samhain naar Allerheiligen en Allerzielen

Met de verspreiding van het christendom in Europa veranderden veel oudere tradities. Sommige gebruiken verdwenen, terwijl andere een nieuwe betekenis kregen binnen het christelijke geloof.

Ook Samhain werd in verband gebracht met Allerheiligen en Allerzielen. 

Allerheiligen werd aanvankelijk op verschillende momenten gevierd. In de achtste eeuw liet paus Gregorius III in Rome een kapel wijden aan alle heiligen en werd 1 november als datum gebruikt. In de negende eeuw bevorderde paus Gregorius IV de viering van Allerheiligen binnen de kerk.

De datum viel daarmee samen met Samhain. Of dit bewust gebeurde om oudere Keltische gebruiken te vervangen of de overgang naar het christendom te vergemakkelijken, is historisch niet met zekerheid vast te stellen.

Op 1 november vieren katholieken Allerheiligen, de dag waarop alle heiligen worden herdacht. Op 2 november volgt Allerzielen, waarop overleden dierbaren worden herdacht.

Het aansteken van kaarsen en het bezoeken van graven zijn gebruiken waarin we nog altijd iets herkennen van de oude behoefte om onze overledenen te herinneren.

Hoe Samhain Halloween werd

Ook Halloween vindt zijn oorsprong in deze oude tradities.

De avond voor Allerheiligen werd in het Engels All Hallows’ Eve genoemd. Door de eeuwen heen werd deze naam verkort tot Halloween.

Vooral in Ierland en Schotland bleven verschillende gebruiken rondom Samhain bestaan. Mensen staken vuren aan, verkleedden zich en gebruikten lichtjes om boze geesten af te schrikken.

Daarvoor werden oorspronkelijk geen pompoenen gebruikt, maar uitgeholde rapen en bieten. Hierin werden gezichten gesneden en kaarsen geplaatst.

In de negentiende eeuw namen Ierse en Schotse emigranten deze tradities mee naar Noord-Amerika. Daar waren pompoenen volop beschikbaar. Ze waren groter en gemakkelijker uit te hollen dan de rapen die men in Europa gebruikte.

Zo werd de pompoen uiteindelijk hét symbool van Halloween.

Pompoenen en de schoonheid van de herfst

Voor mij staan pompoenen vooral symbool voor de herfst. De warme oranje kleuren passen bij de bladeren die langzaam verkleuren en de laatste oogst uit de moestuin.

Het is een seizoen waarin de natuur ons laat zien dat loslaten bij het leven hoort. De bomen laten hun bladeren vallen en bereiden zich voor op de winter. De groei vertraagt en de energie trekt zich terug.

Ook wij mogen in deze periode wat meer tot rust komen. Waar de lente en zomer draaien om zaaien, groeien en oogsten, nodigt de herfst uit om naar binnen te keren. Om terug te kijken op wat het afgelopen jaar heeft gebracht en bewust los te laten wat niet meer nodig is.

In mijn eigen tuin zie ik dat ieder jaar opnieuw. De moestuin wordt leger, de laatste groenten worden geoogst en onder de grond begint een andere fase. Bladeren worden afgebroken en vormen uiteindelijk weer voeding voor de bodem. Wat op het eerste gezicht het einde lijkt, vormt alweer de basis voor nieuw leven.

Misschien is dat wel de mooiste les van de herfst: niet alles hoeft het hele jaar door te groeien en bloeien.

De herfst vieren met een Italiaanse pompoen crostata

Bij Samhain hoorde van oudsher het samenkomen rond een uitgebreide maaltijd. Eten was een manier om de oogst te vieren, verhalen te delen en de verbinding met familie en voorouders te eren.

Die gedachte vind ik nog steeds mooi. Ook bij ons thuis speelt eten een belangrijke rol in het meeleven met de seizoenen. Koken met wat de tuin te bieden heeft en uitgebreid tafelen wanneer de avonden langer worden.

Daarom sluit ik dit blog af met een Italiaanse crostata met pompoen en rozemarijn.

Een crostata is een traditionele Italiaanse taart, die zowel zoet als hartig kan worden bereid. Het krokante deeg vormt een heerlijke basis voor allerlei seizoensgebonden vullingen.

In deze herfstvariant combineer ik de zachte, lichtzoete smaak van pompoen met het kruidige aroma van rozemarijn. Een heerlijke simpele combinatie die perfect bij dit seizoen past.

En zo komen we eigenlijk weer terug bij Samhain: samen eten, genieten van de oogst en bewust stilstaan bij het moment.

Dus steek een kaars aan, dek de tafel en schuif gezellig aan.

Een mooie herfst, en een beetje licht in de donkere dagen!

Crostata van pompoen en rozemarijn

Recipe by MijnTuinopTafel
0.0 from 0 votes
porties

3

porties
voorbereidingstijd

30

minutes
Baktijd

30

minutes

Ingrediënten

  • Voor het deeg
  • 180 gr (spelt)bloem

  • 90 gr koude roomboter in kleine blokjes

  • 2 eieren, losgeklopt

  • 1,5 el koud water

  • snuf fijngemalen zeezout

  • extra roomboten om de vorm in te vetten.

  • Voor de vulling
  • 600 gr pompoen, zonder schil, in blokjes

  • 4 el olijfolie

  • 1 takje rozemarijn

  • 5 tenen knoflook, in de schil

  • versgemalen zwarte peper

Bereiding

  • Verwarm je oven voor op 180 graden
  • Het deeg
  • Roer de bloem en het zout door elkaar en voeg de koude boter in kleine blokjes toe. Kneed dit voorzichtig met je vingers door elkaar tot een kruimelig deeg. Probeer wel zo snel mogelijk te werken zodat je het deeg niet te warm maakt met je handen.
  • Voeg het 1,5 ei en het koude water toe en kneed het geheel tot je een soepel deeg hebt. Bewaar de rest van het ei om het deeg mee te bestrijken.
  • Wikkel het deeg in huishoudfolie en leg het minimaal 20 minuten in de koelkast.
  • De vulling
  • Meng de pompoen, het takje rozemarijn, de tenen knoflook met de schil er nog omheen (zodat ze gepoft worden in de schil) met de olijfolie. Spreid het uit over een bakblik of ovenschaal en voeg naar smaak versgemalen peper en zeezout toe.
  • Rooster dit 25 tot 30 minuten in de voorverwarmde oven. Laat het even afkoelen, knijp de knoflooktenen uit de schil, haal de rozemarijn van het takje en doe dit met de pompoen en het bakvocht in een maatbeker. Meng het met een staafmixer tot een gladde puree.
  • De taart afmaken
  • Vet een quichevorm in met wat roomboter
  • Haal het deeg uit de koelkast en verdeel het in twee stukken, ongeveer 275gr voor de bodem en de rest voor de versiering op de crostata, leg die laatste nog even terug in de koelkast. Rol het deeg voor de bodem met een deegroller uit op een met bloem bestoven aanrecht tot een ronde vorm die net iets grote is dan je quichevorm. Bekleed de vorm met het deeg en prik met een vork wat gaatjes in de bodem.
  • Vul de vorm met de pompoen puree. Rol vervolgens het andere stuk deeg uit en snijd er bijvoorbeeld wat dunne linten en bladvormen uit. Versier de bovenkant van je crostata hiermee.
  • Bestrijk het deeg met een kwastje met het resterende ei. En bak de crostata 20 tot 25 minuten tot deze goudbruin is.
  • Laat hem ongeveer 10 minuten afkoelen voordat je hem aansnijd.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *